مهدى فرمانيان

91

آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )

آمل وفات يافت و در همان شهر به خاك سپرده شد و تاكنون مزار او مورد توجه دوستداران اهل بيت است . پس از ناصر اطروش ، حسن بن قاسم ، از نوادگان امام حسن ( ع ) و معروف به داعى صغير حكومت زيديه را تا سال 316 هجرى رهبرى كرد . پس از كشته شدن داعى صغير در آمل حكومت زيديه در شمال ايران به صورت منطقه‌اى و پراكنده و احيانا با فترت‌هايى طولانى تا زمان بسط و گسترش حكومت صفويه بر همهء مناطق ايران در قرن دهم ، ادامه يافت . در اين دوره علاوه بر شخصيت‌هايى كه از آنها نام برديم ، مهم‌ترين امامان زيديه كه در اين منطقه ظهور كردند ، عبارتند از : - مهدى لدين اللّه محمد فرزند حسن بن قاسم ، معروف به ابن داعى كه در سال 353 هجرى از عراق به شمال ايران آمد و عهده‌دار منصب امامت زيديه شد و در سال 360 هجرى وفات يافت . شايد حضور ابن داعى در بغداد و شاگردى او در نزد بزرگان معتزله و تأثيراتى كه از آنان پذيرفته بود ، يكى از عوامل رخنه تفكر معتزله به داخل زيديه در شمال ايران بود كه تا آن زمان اغلب گرايشى اصيل به مبانى تشيع داشتند و به فرقهء جاروديه و مذهب اماميه نزديك بودند ، بدين ترتيب مكتبى جديد در درون زيديه شمال ايران به وجود آمد كه به ظهور شخصيت‌ها و امامانى با گرايشى معتزلى انجاميد . - مؤيد باللّه ابو حسين احمد بن حسين بن هارون ( م 411 ه . ق ) از نوادگان امام حسن ( ع ) يكى از مهم‌ترين امامان زيديه به شمار مىآيد و نقش ويژه‌اى در ترويج مكتب زيديه و به‌ويژه مكتب امامان زيدى حجاز و يمن ، در شمال ايران داشته و احيانا خود او نيز صاحب مكتب خاصى قلمداد شده است . او و برادرش ابو طالب متأثر از مكتب قاضى عبد الجبار و ديگر بزرگان معتزله در آن دوران بوده‌اند . - ناطق بالحق ابو طالب يحيى بن حسين بن هارون برادر مؤيد باللّه بود كه پس از او به مقام امامت زيديه نائل آمد و گويا تا سال 424 هجرى در قيد حيات بوده است . او همچون برادرش يكى از شخصيت‌هاى مؤثر و مهم تاريخ زيديه محسوب مىشود . از ابو طالب و برادرش مؤيد باللّه هارونى به دليل نقش بارزى كه در احياى مكتب زيديه در قرن چهارم و پنجم داشتند ، به‌عنوان دو مجدّد مذهب زيديه در اين قرون ياد شده است . - مستظهر باللّه مانكديم احمد بن حسين يكى ديگر از امامان زيديه در شمال ايران است كه